Mimo już dwuletniego obowiązywania kontrola zarządcza w wielu szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych w dalszym ciągu budzi wiele emocji, nie zawsze zrozumiałych. Sądzę, że wiele z nich (zwłaszcza tych negatywnych) wynika po prostu z niezrozumienia jej elementarnych zagadnień oraz z obowiązków z nich wynikających. Działa tutaj pewien tradycyjny mechanizm myślowy: brak pełnego zrozumienia danego zagadnienia budzi wątpliwości i powoduje poczucie niepewności, a ta z kolei wywołuje zrozumiałe emocje, niestety te negatywne. Z tych, też prostych względów będziemy się starali – w miarę na bieżącą – te wątpliwości rozwiewać i wyjaśniać poszczególne zagadnienia kontroli zarządczej z ich praktycznym odniesieniem do aktualnej rzeczywistości oświatowej.

Kilka zdań na temat istoty samej kontroli zarządczej. Jak wiadomo w obecnym stanie prawnym zakresem kontroli zarządczej objęte zostały wszystkie aspekty działalności jednostki, z zaznaczeniem, że kontrola stanowi instrument zarządzania jednostką (w oświacie szkołą lub placówką). Podstawowym elementem kontroli zarządczej we wszystkich instytucjach, jednostkach sektora finansów publicznych (a przy takim ujęciu również w szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych) jest odpowiedzialność każdego kierownika jednostki za wdrożenie i monitorowanie elementów kontroli zarządczej, tak aby dana jednostka osiągała wyznaczone jej cele w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy. Według Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku (art. 68) o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240), kontrolę zarządczą w jednostkach sektora finansów publicznych stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów i zadań w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy. Jak łatwo można wywnioskować, słynna kontrola zarządcza to nic innego niż ogół działań podejmowanych przez dyrektora szkoły lub placówki służących zapewnieniu realizacji przyjętych celów i wytyczonych zadań. Prowadzenie kontroli zarządczej ma również na celu zwiększenie wiarygodności danych wykazywanych we wszystkich rodzajach sprawozdań. Kolejnym celem jest ochrona zasobów, a także rzetelność i skuteczność przepływu informacji.
 

Szczególnym obszarem wpisującym się w działania wynikające z realizacji kontroli zarządczej jest sprawowany przez dyrektora szkoły lub placówki, na mocy odrębnych przepisów, nadzór pedagogiczny. Takie właśnie szczególne umocowanie nadzoru pedagogicznego w systemie prawa powszechnego, zgodnie z utrwaloną zasadą prawną legs specjalis derogat generalis, sprawia, że działania składające się nań należy traktować odrębnie od kontroli zarządczej. Biorąc pod uwagę powyższe w codziennej praktyce szkolnej kontrola zarządcza będzie sprowadzała się więc do dobrze znanych z praktyki: kontroli finansowej oraz kontroli sprawowanej przez dyrektora, jako kierownika zakładu pracy na mocy odrębnych przepisów.
Czym więc jest kontrola, jako taka? KONTROLA jest to czynność, polegająca na sprawdzeniu (porównaniu) stanu faktycznego (obecnego) z oczekiwanym, wymaganym (określonym) w normach prawnych (technicznych, ekonomicznych, innych).